مقدمه

رشته باغبانی یکی از مهمترین رشته های کشاورزی است که داوطلب گروه آزمایشی علوم تجربی می تواند آن را انتخاب کند. با توجه به افزایش روز افزون جمعیت و احتیاج غذایی آنها، رشته باغبانی با تولید حدود 40% مواد غذایی، نقش مهمی در تأمین مواد غذایی مورد نیاز بشر دارد. تخصصی شدن پرورش گیاهان و درختان میوه نیاز به استفاده بهینه از ابزار و امکانات و همچنین استعدادهای جوان دارد. به منظور تربیت نیروی متخصص، در آزمون سراسری، رشته مهندسی باغبانی برای تربیت متخصص در زمینه های تولید محصولات باغبانی، شامل گیاهان ، سبزیها، درختان زینتی، گل کاری و طراحی فضای سبز ارائه می گردد.

1- مهندسی باغبانی
تعریف و هدف

مهندسی باغبانی یکی از رشته های اصلی مجموعه کشاورزی است که در سطح کارشناسی در بسیاری از دانشکده های کشاورزی دانشگاههای معتبر کشور ارائه می گردد. هدف از ارائه این رشته تربیت نیروهای زبده ای است که بتوانند در زمینه های مختلف پرورش و تولید محصولات باغی، سبزی و صیفی، گلهای زینتی، طراحی فضاهای سبز و... فعالیت نمایند.

اهمیت و جایگاه در جامعه

اساسی ترین نیاز هر فرد، تأمین نیاز غذایی اوست. با توجه به محدود بودن زمین و آب برای جوامع رو به رشد، باید حداکثر محصول را از زمینهای زیر کشت به دست آورد. محصولات باغبانی در دنیا، علاوه بر تأمین بخشی از غذای مورد نیاز بشر، در تأمین سلامتی انسان جایگاه ویژه ای دارد. تولید گلها و گیاهان زینتی سبب انبساط و شادی روح انسان و تقویت سلامت روانی افراد می شود. با توجه به وابستگی کشورمان به صادرات نفت، تولید محصولات باغبانی می تواند یکی از مهمترین منابع ارزی کشور باشد و جایگزین درآمد نفت شود. در حال حاضر نیز این بخش یکی از مهمترین منابع ارز آوری کشور محسوب می گردد. با توجه به این مطالب، جذب فارغ التحصیلان این رشته در وزارت کشاورزی و سازمانهای وابسته و همچنین بخشهای خصوصی نظیر شرکتهای سهامی زراعی و... اهمیت قابل ملاحظه دارد و نیاز خاص به این رشته را- حتی در مقایسه با سایر رشته های کشاورزی- به وضوح نشان می دهد.

سطوح رشته

ردیف	نام دانشگاه	کاردانی	کارشناسی	ارشد	دکترا
1	آزاد- استهبان		*	‌
2	آزاد- تبریز		*
3	آزاد- جهرم	*	*	*
4	آزاد- جیرفت		*
5	آزاد- رشت		*
6	آزاد- رفسنجان		*
7	آزاد- ساوه		*	‌
8	آزاد- شیراز		*
9	آزاد- شیروان		*
10	آزاد- علوم و تحقیقات تهران			*
11	آزاد- محلات		*
12	آزاد- مرند		*
13	آزاد- مهاباد		*
14	آزاد- میانه		‌*	‌
15	آزاد-ابهر		*
16	آزاد-تاکستان		*
17	آزاد-خوراسگان		*	‌
18	آزاد-مراغه		*	‌
19	ارومیه		*	‌
20	بوعلی سینا همدان		*
21	تبریز		*	*
22	تربیت مدرس		‌	*
23	تهران		*	*
24	خلیج فارس		*
25	زنجان		*
26	شاهد تهران		*
27	شهیدچمران اهواز		*	*
28	شیراز		*	*
29	صنعتی اصفهان		*
30	علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان		*	*
31	فردوسی مشهد		*	*
32	گیلان		*	*
33	مازندران		*	*
34	هرمزگان- بندرعباس		*
35	ولیعصر رفسنجان		*
36	کشاورزی مراغه		*

درسهای رشته

ردیف	نام درس	ردیف	نام درس
1	آبیاری عمومی	2	آفات مهم درختان میوه
3	آفات و بیماریهای مهم گیاهان زینتی، صیفی و سبزی	4	آمار و احتمالات
5	ازدیاد نباتات	6	اصلاح و بذرگیری گل و سبزی
7	اصول اصلاح نباتات	8	اصول باغبانی
9	اصول تبدیلی و نگهداری فرآورده های کشاورزی	10	اصول و ترویج و آموزش کشاورزی
11	اقتصاد کشاورزی	12	اکولوژی
13	بیماریهای گیاهی	14	بیماریهای مهم درختان میوه
15	بیوشیمی عمومی	16	جلسه بحث
17	چایکاری و تکنولوژی چای	18	حاصلخیزی خاک و کودها
19	حشره‌شناسی و دفع آفات	20	خاک‌شناسی عمومی
21	دامپروری عمومی	22	درختان و درختچه های زینتی
23	رابطه آب و خاک و گیاه	24	ریاضیات عمومی
25	زراعت عمومی	26	ژنتیک
27	سبزیکاری خصوصی	28	سبزیکاری عمومی
29	شیمی آلی	30	شیمی عمومی
31	طراحی باغ و پارک	32	طرح آزمایشات کشاورزی 1
33	علف‌های هرز و کنترل آنها	34	عملیات کشاورزی
35	فیزیولوژی بعد از برداشت	36	فیزیولوژی گیاهی
37	فیزیک عمومی	38	گلکاری
39	گیاهشناسی 1(فیزیولوژی و تشریح )	40	گیاه شناسی 2 (سیستماتیک و مرفولوژی)
41	ماشین‌های کشاورزی	42	ماشینهای برداشت محصولات باغی
43	مسئله مخصوص	44	مساحی و نقشه برداری
45	میوه‌های ریز	46	میوه‌های گرمسیری و نیمه‌گرمسیری
47	میوه های مناطق معتدله	48	هوا و اقلیم شناسی
49	کارآموزی

صنعت و بازارکار

تواناییهای لازم برای داوطلبان این رشته و ادامه تحصیل در آن
برای ادامه تحصیل در این رشته- با توجه به کمیت و کیفیت دروس ارائه شده در این دوره- داوطلب باید از دانش بالایی در زمینه های علوم پایه، شیمی، فیزیک و... برخوردار باشد. همچنین توان جسمی، قدرت تجزیه و تحلیل و دقت کافی در مسائل را داشته باشد. شایان ذکر است تقریباً اکثر کارها و فعالیتهای این رشته در خارج از محیط شهری و باغهاست و توان نسبتاً بالایی را می طلبد.
تواناییهای فارغ التحصیلان
همان گونه که اشاره شد فارغ التحصیلان این رشته می توانند پس از پایان تحصیلات مسؤولیتهای متفاوتی به عهده بگیرند، از جمله:

محاسبه، ساخت و اجرای گلخانه های تولید گل و سبزی، شاسی های گرم و سرد، خزانه های تولید نشا و سایر ادوات ثابت باغبانی.
نظارت و اجرا در کاشت باغهای پیشرفته و همچنین تولید ارقام جدید میوه و سبزی و... .
فعالیت در زمینه های تحقیقات کشاورزی در بخش باغبانی.
طراحی باغ و پارک و فضای سبز شهری و نظارت و اجرای طرحهای فضای سبز ، چمن کاری و گل کاری.
انجام بسیاری از کارهای نقشه برداری برای اجرا و ایجاد دقیق باغها و فضای سبز.
تولید نهال و پرورش گل و ایجاد نهالستان و گلستانهای پیشرفته.

تواناییهای فارغ التحصیلان دوره های کارشناسی ارشد و دکتری در تحصیلات تکمیلی بیشتر به جنبه های نظری و پژوهشی پرداخته می شود و دانشجویان تواناییهای علمی، پژوهشی و به طور کلی نظری خود را افزایش می دهند. افزایش توانایی، در کارهای اجرایی علمی نیز تأثیر بسزایی دارد.

+نوشته شده در 85/11/11ساعتتوسط احمد عطایی |

توزيع برنامه درسي دوره كارشناسي مهندسي كشاورزي

توزيع برنامه درسي دوره كارشناسي مهندسي كشاورزي – علوم باغباني در 8 نيمسال تحصيلي

نيمسال اول :

تعداد واحد

پيش نياز

نام درس

رديف

2

ندارد

اخلاق و تربيت اسلامي

1

3

ندارد

زبان خارجي

2

3

ندارد

رياضيات عمومي

3

2

ندارد

تاريخ اسلام

4

3

ندارد

گياهشناسي (1)

5

1

ندارد

تربيت بدني (1)

6

3

ندارد

فارسي عمومي

7

جمع واحد: 17

نيمسال دوم :

تعداد واحد

پيش نياز

نام درس

رديف

2

ندارد

معارف اسلامي (1)

1

1

تربيت بدني (1)

تربيت بدني (2)

2

2

ندارد

ميكروبيولوژي

3

3

رياضيات عمومي

آمار و احتمالات در كشاورزي

4

3

ندارد

شيمي عمومي

5

3

ندارد

گياهشناسي (2)

6

2

ندارد

فيزيك عمومي

7

جمع واحد : 16

نيمسال سوم :

تعداد واحد

پيش نياز

نام درس

رديف

3

گياهشناسي (1)

اصول باغباني

1

3

شيمي عمومي

شيمي آلي

2

2

معارف اسلامي(1)

معارف اسلامي (2)

3

3

شيمي عمومي

خاكشناسي عمومي

4

3

رياضي و آمار

مساحي و نقشه برداري

5

3

ندارد

ژنتيك

6

1

ندارد

تنظيم خانواده

7

جمع واحد: 18

نيمسال چهارم :

تعداد واحد

پيش نياز

نام درس

رديف

3

گياهشناسي(1و2)

فيزيولوژي گياهي

1

3

خاكشناسي عمومي

ماشينهاي كشاورزي عمومي

2

3

شيمي آلي

بيوشيمي

3

3

ندارد

اكولوژي

4

3

ندارد

حشره شناسي و دفع آفات

5

3

ندارد

عمليات كشاورزي

6

--------

--------

--------

7

جمع واحد : 18

نيمسال پنجم :

تعداد واحد

پيش نياز

نام درس

رديف

3

ژنتيك

اصول اصلاخ نباتات باغي

1

2

اصول باغباني

سبزي كاري عمومي

2

2

ندارد

مباني كشت بافت و بيولوژي

3

2

ندارد

متون اسلامي

4

3

آمار و احتمالات

طرح آزمايشهاي كشاورزي

5

3

گياهشناسي (1و2)

بيماري هاي گياهي

6

3

اصول باغباني

ازديات نباتات

7

2

اصول باغباني

چمن و گياهان پوششي

8

جمع واحد : 20

نيمسال ششم :

تعداد واحد

پيش نياز

نام درس

رديف

4

ازديات نباتات

گلكاري

1

4

سبزي كاري عمومي

سبزي كاري خصوص

2

4

اصول و ازديات نباتات

ميو هاي مناطق معتدله

3

3

اصول و ازديات نباتات

ميو هاي ريز

4

3

فيزيك عمومي

هوا و اقليم شناسي

5

2

ندارد

كار آموزي

6

--------

--------

--------

7

جمع واحد : 18.2

نيمسال هفتم:

تعداد واحد

پيش نياز

نام درس

رديف

4

اصول و ازديات نباتات

ميوهاي گرمسيري و نيمه گرمسيري

1

3

فيزيولوژي گياهي

فيزيولوژي پس از برداشت

2

3

ندارد

درس انتخابي

3

3

رياضي و خاكشناسي

آبياري عمومي

4

3

ندارد

اقتصاد كشاورزي

5

2

ندارد

انقلاب اسلامي و ريشه هاي آن

6

1

ندارد

آشنايي با قوانين خود اشتغالي

7

جمع واحد: 19

نيمسال هشتم :

تعداد واحد

پيش نياز

نام درس

رديف

3

اصول اصلاح نباتات

اصلاح و بذر گيري گل و سبزي

1

3

ندارد

گياهان دارويي

2

1

ندارد

پروژه

3

3

گياهشناسي (2)

علف هاي هرز و كنترل آنها

4

3

ندارد

درس انتخابي

5

جمع واحد : 13

+نوشته شده در 83/03/09ساعتتوسط احمد عطایی |

معرفی رشته 2

رشته باغباني كه در مهر 1335 ش پايه گذاري شد، در سال 1347 در مقطع كارشناسي ارشد نيزاقدام به پذيرش دانشجو كرد. اين گروه اكنون در مقاطع سه ؤ گانه زير دانشجو مي پذيرد:

كارشناسي : گرايش هاي مهندسي باغباني و مهندسي فضاي سبز
كارشناسي ارشد: گرايش مهندسي باغباني
دكتري : گرايش مهندسي باغباني

هيات علمي اين گروه متشكل از 4 استاد، 1 دانشيار، 5 استاديار و 6 مربي است .

معرفي رشته

مباحث تكميلي اين رشته در قالب چهار گرايش باغباني : ميوه كاري ، سبزيكاري ،گلكاري وگياهان دارويي و ادويه اي عرضه شود. خطوط عمده اين مباحث و پژوهش هاي مربوط به آنها در اين زمينه هاست :

فيزيولوژي گياهي مانند بررسي شرايط محيطي و اثر تنش ها و هورمون ها و مواد شيميايي ، مكانيسم هاي رشد و نمو، گل دهي و ميوه دهي در گياهان باغباني
مطالعه عوامل مربوط به ساختار ژنتيكي گياهان در رابطه با محيط
بررسي هاي سلولي و كروموزومي و كاربرد بيوتكنولوژي به منظور به نژادي
پيشبرد توليد و بهبود صفات كمي و كيفي فرآورده هاي باغباني بدين ترتيب رشته باغباني مجموعه اي از علوم و فنون در زمينه هاي گياه شناسي ، فيزيولوژي گياهي ، خاك شناسي و تغذيه گياهي ، ژنتيكي و اصلاح نباتات ، گياه پزشكي ، درختكاري ، سبزيكاري ، گلكاري و طراحي فضاي سبز است .

دانش آموختگان رشته ؤ مهندسي باغباني مي توانند در مجتمع هاي كشت و صنعت ، شركت هاي پررشد گل و گياه ، ادارات ، سازمان ها و مراكز كشاورزي كشور مشغول به كار شوند. همچينن متخصصان باغباني مي توانند در طرح هاي مهندسي فضاي سبز و طراحي باغ و پارك و... نقش فعالي داشته باشند. دانش آموختگان دوره هاي تحصيلات تكميلي گروه در حوزه هاي آموزشي و پژوهشي ، از جمله مراكز تحقيقاتي وزارت جهاد كشاورزي ، دانشگاه ها و مراكز آموزش عالي ، جذب و مشغول به كار مي شوند.

امكانات تحقيقاتي

مراكز زير براي انجام پروژه هاي تحقيقاتي راه اندازي شده است :

مركز تحقيقات گروه باغباني كه در سال هاي اوليه دهه ؤ 1350 به عنوان طرح به زراعي و به نژادي مهم ترين گياهان باغي ايران پايه گذاري شد و هم اينك از زميني به مساحت 30 هكتار با باغهاي آموزشي - پژوهشي و آزمايشگاه صحرايي تشكيل شده است و دانشجويان در اين باغها به غرس درخت ، هرس درختان و عمليات مربوط به ميوه كاري مي پردازند. در عين حال زمين وسيعي براي تحقيقات سبزي كاري و بذرگيري از سبزي ها و كشت سيب زميني ، پياز، ذرت ، مارچوبه و غيره اختصاص يافته است .

گلخانه هاي گروه : محوطه اي است كه در آن گل هاي يك ساله ، دوساله و دائمي كشت مي شود ومحل مناسبي براي فعاليت هاي تحقيقاتي به شمار مي رود.

باغ گياه شناسي (بوتانيك ): در اين باغ، درختان و درختچه ها و گياهان مختلف علفي كه ازمناطق مختلف كشور گردآوري شده ، نگهداري مي گردد. اين محل براي شناسايي گياهان و از باغات قديمي بوتانيك در كشور است .

هر باريوم : در اين محل نمونه هاي گياهان مختلف از سراسر كشور به صورت خشك شده ، جمع آوري و نگهداي مي شوند.

آزمايشگاه : آزمايشگاه هاي گياه شناسي ، تغذيه و كشت بافت در گروه باغباني در حال فعاليت هستند و دو آزمايشگاه ديگر نيز در حال تجهيزند

+نوشته شده در 82/03/09ساعتتوسط احمد عطایی |

نگاهي كوتاه به رشته ي باغباني

از ابتداي پيدايش بشر بر روي كره ي خاكي وي همواره در جستجوي آذوقه و تامين نيازهاي غذايي خود بوده است. بر اساس شواهد تاريخي، انسان از حدود 9000 سال قبل به كشت برخي از محصولات كشاورزي اشتغال داشته است . مطالعه ي سنگ نوشته ها، حجاريها واسناد نشان ميدهد كه فن باغباني از آغاز كشاورزي تا كنون دورانهاي متعددي را طي نموده است .حدود 35 قرن قبل از ميلاد مسيح مصريان و ساكنان بين النهرين قديم، 5 قرن قبل از ميلاد مسيح روميان قديم در قرون وسطي و عصر اسلام در دوره ي رنسانس اروپا و عصر جديد بالاخره طي يكصد سال گذشته بشر علوم و فنون باغباني را آموخته بكار برده وآنرا توسعه داده است.در حال حاضر در اين رشته از علوم تحولات چشمگيري حاصل شده وكشفيات واختراعات جديدي بويژه با استفاده از ديگر رشته هاي دانش بشري در آن بوجود آمده است.ايران يكي از اولين كشورهاي دنياست كه در آن كشاورزي وتمدن شروع شده وانسان اوليه براي نخستين بار در فلات ايران به كشت وزرع وپرورش دام است.در حفاري هاي نقاط مختلف مشخص گرديده كه حدود 3400سال قبل از ميلاد در ري، دامغان و كاشان باغباني رواج داشته است.در حال حاضر علوم باغباني به عنوان يكي از رشته هاي دانشگاهي پر طرفدار و جذاب در دانشكده هاي كشاورزي و در تمام كشورهاي جهان مطرح است وهر ساله تعداد كثيري از دانشجويان در مقاطع مختلف (فوق ديپلم- كارشناسي- كارشناسي ارشدو دكتري)و در گرايشهاي مختلف و متنوع اين رشته به تحصيل وتحقيق اشتغال دارند.شابد اغراق آميز نباشد ميان رشته ها تنوع وگرايشات موجود در علوم باغباني از ديگر رشته هاي دانشكده هاي كشاورزي بيشتر است زيرا اين رشته بر اساس محتوي و ماهيت موضوعات علمي خود پلي بين بسياري از رشته هاي دانشگاهي بر قرار مي كند كه از آن جمله ميتوان به زيست شناسي،گياه شناسي(مرفولوژي،تشريح وفيزيولوژي)،شيمي و بيو شيمي،فارماكولوژي وداروسازي،هنرومعماري،ژنتيك و بيو تكنولوژي اشاره نمود.دانشجويان اين رشه ميتوانند برحسب علاقه وتوانايي خودهر بخش وگرايشي را كه مايل هستند انتخاب ودر آن تا كسب بالاترين مدارج دانشگاهي به تحصيل ادامه دهند.اهميت روز افزون توليد و مصرف محصولات باغباني ازقبيل ميوه ها وسبزيجات،گل وگياهان زينتي كه موضوع علم باغباني است از نقطه نظرات سلامت وبهداشت جامعه انسان وكنترل بسياري از بيماريها بركسي پوشيده نيست .در حال حاضردانشكده هاي كشاورزي دانشگاههاي ايران علوم باغباني در مقاطع وگرايشات ذيل عرضه ميشودوهر ساله تعداد كثيري دانشجو در اين رشته از علوم فارغ التحصيل ودر خدمت جامعه قرار مي گيرند.

1.مهندسي كشاورزي با گرايش علوم باغباني در مقطع كار شناسي:

دانشجويان اين مقطع بطور كلي با اصول اين رشته در سالهاي اول و دوم تحصيل آشنا شده وطي يك سال آخر دروس تخصصي را ميگذرانند.آموزش دانشجويان در اين رشته شامل كليه اصول فني وعلمي توليد محصولات باغباني است كه در بر گيرنده ي گل ها وگياهان زينتي،سبزيجات وميوه هاي بديهي است،تنوع محصولات مذكور با توجه به آب وهوايي كه در ان پرورش مي يابد بسيار گسترده است .دانشجويان در اين دوره مي آموزند كه چگونه با روش هاي علمي اين محصولات را تكثير وتوليد وبه نگهداري آنها با اصول صحيح مبادرت نمايند.تنوع دروس و مطالب آموزشي در هر دو بخش نظري وعملي ونيز مزرعه اي،باغي وآزمايشگاهي بقدري است كه تقريبا نظر و تمايل دانشجويان با سليقه هاي مختلف را تامين مي كند.

2.باغباني در مقطع كار شناسي ارشد با چهار گرايش بشرح ذيل:

الف:گلها و گياهان زينتي كه دربر گيرنده ي كليه ي اطلاعات علمي وگسترده در خصوص شناسايي،تكثير،پرورش وتوليد محصولات مذكورواستفاده در طراحيهاي كلان وبرخي از قبيل پاركهاوباغهاي عمومي وخصوصي،محوطه سازي وفضاهاي سبزوتحقيقات شايان توجه در خصوص مسائل ژنتيكي واصلاح و بهبود خصوصيات و ويژگي هاي كمي وكيفي اين گياهان ميباشد.

ب:ميوه كاري كه در بر گيرنده ي كليه ي اطلاعات علمي و گسترده شبيه آنچه درفوق ذكر گرديد.درمورد انواع ميوه جات مناطق مختلف دنيا ومسائل متفاوت آنهااز قبيل فيزيولوژي،ژنتيك،بيو تكنولوژي،تنش هاي محيطي ، تغذيه وهورمون ها،سازگاري وناسازگاري و موارد مشابه ميباشد

ج:سبزي كاري كه عينا"در بر گيرننده ي آنچه كه در مورد ميوه جات متذكر شد مي باشدكه روي انواع مختلف سبزيجات ومسائل مختلف علمي آنها صورت مي گيرد گرايشات مختلف مربوط به كشت بافت وبيوتكنولوژي وموارد اصلاحي در مورد بسياري ازمحصولات سبزي قابل پياده كردن است..

د:گياهان دارويي مسائل علمي آموزشي وتحقيقاتي باغ تكيه بر ويژگي هاي داروئي گياهان مختلف واستخراج آنها بطرق علمي وبررسي فيتوكلين ها ومتابوليت هاي ثانويه بخشي از مطالب اين گرايش است.

3.باغباني در مقطع دكترا:

در بر گيرندهي كليه ي گرايشات علم باغباني است وروي مسائل روز اين رشته ودر سطح بين المللي كشورهاي پيشرفته ي جهان عرضه شده است

+نوشته شده در 81/03/09ساعتتوسط احمد عطایی |